Wybierz gminę, a sprawdzimy w rejestrze zabytków (Narodowy Instytut Dziedzictwa), jakie stoją w niej budynki nadające się do zamieszkania lub odrestaurowania: dwory, pałace, oficyny, młyny, spichlerze, karczmy, dawne szkoły. Do każdego obiektu dobieramy działkę z ewidencji gruntów i rodzaj właściciela - to podpowiada, czy i jak można go kupić. Kościoły, kaplice, cmentarze, parki i układy urbanistyczne pomijamy.
Jak kupić zabytek - o czym pamiętać
- Właściciel prywatny - jedyna droga to ogłoszenie albo bezpośredni kontakt. Dane właściciela poznasz z księgi wieczystej (numer KW poda starostwo przy wypisie z rejestru gruntów, jeśli wykażesz interes prawny) albo pytając w okolicy. Wiele dworów na sprzedaż w ogóle nie trafia na portale.
- Gmina, powiat, Skarb Państwa - sprzedaż tylko w przetargu ogłaszanym w BIP urzędu lub instytucji (np. KOWR, Agencja Mienia Wojskowego). Zabytek z rejestru sprzedawany przez Skarb Państwa lub samorząd ma co do zasady 50% bonifikaty od ceny (art. 68 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Warto zapytać w urzędzie, czy obiekt jest przeznaczony do sprzedaży - czasem wystarczy zainteresowany kupujący.
- Prawo pierwokupu gminy - przy sprzedaży nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków gmina może ją przejąć na tych samych warunkach (art. 109 ustawy o gospodarce nieruchomościami), więc notariusz najpierw spisuje umowę warunkową, a gmina ma miesiąc na decyzję.
- Remont za zgodą konserwatora - każda praca przy zabytku z rejestru wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków (art. 36 ustawy o ochronie zabytków). Zanim kupisz, umów się w urzędzie konserwatorskim i zapytaj, co wolno zmienić (dach, okna, układ wnętrz, dobudowy).
- Dotacje i podatek - na prace konserwatorskie można dostać dotację od wojewódzkiego konserwatora, gminy lub urzędu marszałkowskiego (art. 77-81 ustawy o ochronie zabytków). Grunty i budynki wpisane indywidualnie do rejestru, utrzymywane zgodnie z przepisami, są zwolnione z podatku od nieruchomości (poza częścią zajętą na działalność gospodarczą).
- Sprawdź działkę przed zakupem - plan miejscowy, dojazd, media, zagrożenia, sąsiedztwo i ceny w okolicy znajdziesz w raporcie o działce (link przy każdym obiekcie).